Çocuğumun dikkati neden dağılıyor?

"Çocuğum dersin başına oturamıyor."

"Ödev yaparken sürekli başka şeylerle ilgileniyor."

"Çok zeki ama bildiği soruları dikkatsizlikten yanlış yapıyor."

"Bir şeyi anlatırken beni dinlemiyor gibi görünüyor."

Bu cümleler birçok ebeveynin çocuklarının okul hayatıyla ilgili yaşadığı güçlükleri anlatırken kullandığı ifadelerden bazılarıdır.

Ancak burada önemli bir ayrım vardır:

Her dikkat dağınıklığı DEHB anlamına gelmez.

Çocukların zaman zaman dikkatlerinin dağılması, özellikle uzun süreli ve ilgi çekmeyen görevlerde zorlanmaları normal olabilir. Dikkat sorunlarının altında uyku problemleri, kaygı, stres, öğrenme güçlükleri, çevresel koşullar veya başka psikolojik ve gelişimsel etkenler de bulunabilir. NIMH de stres, uyku sorunları, anksiyete ve depresyon gibi durumların DEHB belirtilerine benzeyebileceğini belirtiyor.

Bu nedenle yalnızca birkaç belirtiye bakarak çocuğa "DEHB" etiketi koymak doğru değildir.

---

DEHB nedir?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, çocukluk döneminde başlayan ve kişinin dikkatini sürdürmesi, dürtülerini kontrol etmesi veya hareketliliğini düzenlemesiyle ilgili sürekli güçlüklerle seyreden gelişimsel bir durumdur.

DEHB yalnızca "çok hareketli çocuk" anlamına gelmez.

Bazı çocuklarda daha çok:

• Dikkatini sürdürmekte zorlanma
• Unutkanlık
• Organizasyon güçlüğü
• Görevleri tamamlayamama
• Ayrıntıları kaçırma

gibi dikkat belirtileri ön plana çıkabilir.

Bazılarında ise:

• Aşırı hareketlilik
• Sırasını beklemekte zorlanma
• Söz kesme
• Düşünmeden hareket etme

gibi dürtüsellik ve hiperaktivite belirtileri daha belirgin olabilir.

---

Dikkat dağınıklığı ile DEHB arasındaki fark nedir?

En önemli noktalardan biri süreklilik ve işlevselliktir.

DEHB değerlendirmesinde belirtilerin yalnızca bir ortamda ortaya çıkması yeterli değildir. Belirtilerin en az altı ay sürmesi, birden fazla ortamda görülmesi ve çocuğun okul, sosyal yaşam veya günlük işlevselliğini anlamlı biçimde etkilemesi gerekir.

Örneğin çocuk yalnızca matematik ödevinde zorlanıyor ancak sevdiği diğer etkinliklerde uzun süre odaklanabiliyorsa, bunun nedenini araştırmak gerekir.

---

"Ama çocuğum bilgisayar başında saatlerce durabiliyor"

Bu, ebeveynlerin en sık sorduğu sorulardan biridir.

Çocuğun bir video oyunu veya sevdiği bir etkinlik sırasında uzun süre dikkatini sürdürebilmesi, tek başına DEHB olmadığını göstermez.

Dikkatin sürdürülebilmesi, görevin yapısı, motivasyon, ödül sistemi ve çevresel uyaranlar gibi birçok faktörden etkilenebilir.

Bu nedenle değerlendirme yalnızca "kaç dakika oturabiliyor?" sorusuna indirgenmemelidir.

---

MOXO Dikkat Testi ne işe yarar?

MOXO gibi bilgisayar tabanlı değerlendirme araçları dikkat performansının çeşitli yönleri hakkında objektif veri sağlayabilir.

Ancak burada çok önemli bir nokta vardır:

Hiçbir dikkat testi tek başına DEHB tanısı koymaz.

MOXO sonuçları klinik değerlendirme kapsamında yardımcı bir veri olarak ele alınmalıdır. Senin kullandığın MOXO raporunda da testin bağımsız bir tanı kaynağı olarak kullanılmaması gerektiği açıkça belirtiliyor.

Dolayısıyla sağlıklı yaklaşım:

Öykü + klinik değerlendirme + gerektiğinde standart ölçekler/testler + farklı ortamlardan alınan bilgiler

şeklindedir.

---

Ebeveynler ne yapabilir?

Öncelikle çocuğu "dikkatsiz", "tembel" veya "sorumsuz" olarak etiketlemek yerine davranışın nedenini anlamaya çalışmak gerekir.

Şu sorular yardımcı olabilir:

• Ne zaman daha fazla dikkati dağılıyor?
• Hangi görevlerde zorlanıyor?
• Uyku düzeni nasıl?
• Okulda da benzer sorunlar var mı?
• Öğretmenleri ne gözlemliyor?
• Kaygı veya stres yaşadığı bir dönem var mı?
• Sorun ne zamandır devam ediyor?

Bu sorular değerlendirme sürecini çok daha anlamlı hale getirir.

Sonuç

Çocuğunuzun zaman zaman dalgın olması tek başına DEHB anlamına gelmez. Ancak dikkat sorunları sürekli hale gelmiş, farklı ortamlarda görülüyor ve akademik veya sosyal yaşamı etkiliyorsa, profesyonel bir değerlendirme düşünmek faydalı olabilir.

İlgili hizmet: MOXO Dikkat Testi / Dikkat Eksikliği Eğitimi

Kaynaklar: 

https://www.nimh.nih.gov/health/publications/attention-deficit-hyperactivity-disorder-what-you-need-to-know?level=1&utm_source=chatgpt.com